TÜRK?YE'DE POL?S?N ?FADE ALMA YETK?S? VE GÜNCEL SORUNLAR

        Hukuk düzenimizde, devletin tan?mak, saymak veya dayanmak zorunda oldu?u (Any. m.2), do?umla kazan?lan, insan?n vazgeçilmez, temel haklar? vard?r. Devlet temel görevini yerine getirirken, en ba?ta kendi kurum ve kurulu?lar?n?n ve kendinin istihdam etti?i ki?ilerin insan haklar?na sayg?l? olmas?n? sa?lamak zorundad?r. ?nsan haklar?na sayg?l? olmas? gereken kurumlar?n ba??nda; elbette i?i icab?, devletin silahl? bir kuvveti olan polis te?kilat? ve bu te?kilat?n mensuplar? gelmektedir.

        Polis görev ve yetkisi 4.7.1934 tarihinde ç?kar?lm?? olan 2559 tarihli Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu ile düzenlenmi?tir.
PVSK’ nunun, 1. maddesinde, polis görevinin neden ibaret oldu?unu göstermi?tir. Kanunun 1. maddesinin 1.f?kras?na göre, polisin “ asayi?i, amme, ?ah?s tasarruf emniyetini ve mesken masuniyetini korumak, halk?n ?rz, can ve mal?n? muhafaza ve ammenin istirahat?n? temin etmek, ayr?ca, yard?m isteyenlere, yard?ma muhtaç olan çocuk, alil ve acizlere yard?mda bulunmakt?r ”. Kanun bundan ba?ka, 1. maddesinin 2. f?kras?nda, “ kanun ve nizamnamelerin polise verdi?i vazifeler ” i de polis görevi saym??t?r.

        Polis insan haklar?n?n teminat? olmak zorundad?r. Bu, hukuk devleti olman?n zorunlu bir sonucudur. Hukuk devleti ile insan haklar? aras?ndaki ba?lant? ancak yarg? faaliyetinde polis faaliyetinin net bir biçimde ayr?lmas? halinde mümkün olabilecektir.

        Polisin faaliyeti asl?nda salt idari bir faaliyettir. Gerçekten, idarenin faaliyetleri içerisinde en önemli ve en temel faaliyet polis faaliyetidir. Bu, en genel anlamda, ki?i güvenli?inden mülkiyetin korunmas?na, halk?n ahlak?ndan be?eri topluluklar?n esenli?inin sa?lanmas?na kadar olan alan? kapsayan kamu düzeninin korunmas?na ili?kin faaliyetlerdir.

        Kamu düzeninin korunmas?, bir yerde polisin varl?k nedenidir. Yata??m?zda rahat uyuyabiliyorsak, bunun nedeni, kamu düzeninin korunmas?d?r. Polisin suçlar? önleme görevi, idarenin düzenleyici i?lemleriyle ya da kanunla sa?lanabilir. Ancak, hukuk devletinde esas olan, polisin görevinin kanunla sa?lanmas?d?r. Bu, polis faaliyetinin kayna??n?n kanun olmas? demektir.

        Bugün polis, toplumun refah?, ilerlemesi hususlar?n? engelleyen durumlar? ortadan kald?rmak zorundad?r. Böyle olunca, polis faaliyetinin alan? daha da geni?lemi?, dolay?s?yla kamu düzenini ve güvenli?ini sa?lamak yan?nda, toplumda insan? sahipsiz ve yaln?z b?rakmamak da polisin görevi olmu?tur.

        Demokratik bir hukuk düzeninde polisin görevi, kamu düzeni ve güvenli?ini sa?lamak yan?nda, herkesin tan?nan temel hak ve hürriyetlerden en iyi bir biçimde ve eksiksiz yararlanmas?n? temin etmektir. Polis, bugün toplumun hizmetinde oldu?u kadar, ki?inin de hizmetinde olmaktad?r. Bundan ötürü, polis faaliyetini, art?k insan haklar?n?n bir engeli olarak de?il, insan toplum kar??tl??? içerisinde insan haklar?n?n teminat? olarak alg?lamak gerekmektedir.

        Hukuk düzenimizde “ polis faaliyeti ” denen idari faaliyeti belirleyen özellik, polis görevi ve yetkisinin, kanundan do?mas?, yani polis görev ve yetkisinin kayna??n?n kanun olmas?d?r. Bir devlet hukuk devletiyse, o devletin hukuk düzeninde polisin görev ve yetkisi ancak kanundan do?abilir, aksi takdirde, hukuk devletinden söz edilemez.
 

1- HAZIRLIK SORU?TURMASINDA POL?S?N ROLÜ

        Haz?rl?k soru?turmas?n?n gayesi, kendisinden sonra gelen son soru?turmay? haz?rlamak, bir di?er söyleyi?le onun daha iyi, daha çabuk, daha teminatl? yap?labilmesini sa?lamakt?r. Gayenin bu ?ekilde ifadesi, her mü?ahhas ön soru?turmadan muhakkak son soru?turmaya geçilece?i manas?na gelmez. Mü?ahhas muhakemede son soru?turmaya lüzum olmad??? anla??labilir.Bu takdirde, bünyenin göreve uygunlu?u prensibi gere?ince, son soru?turmadan vazgeçilecek ve muhakeme haz?rl?k soru?turma ile sona erecektir.[1]

        Haz?rl?k soru?turmas?, suç ?üphesinin ö?renilmesi üzerine, devletin ko?u?turma organlar?n?n harekete geçmesiyle ba?layan ve bu ?üphenin kamu davas? açmaya yetecek kadar kuvvetli olup olmad???n?n ara?t?r?ld??? ceza muhakemesi safhas?d?r.[2]

        Ceza muhakemesinin bu a?amas? tüm taraflar için büyük öneme sahiptir. Gerçekten de, ilk ad?mlar genellikle belirleyici olduklar?ndan, burada mümkün olan tüm itina gösterilmelidir.

        Son soru?turmada zamandan ve emekten tasarruf için, ancak olay?n ispat?na yarayacak, hakikaten delil olabilecek beyan, belge ve belirtiler mahkemeye sunulmal?d?r. Haz?rl?k soru?turmas? bu ay?klamay? sa?lar.

        Haz?rl?k soru?turmas?n? do?uran ihtiyaçlar?n ba??nda mahkemelerin i?ini azaltmak ve san??? esass?z ithamlardan korumak gelmektedir.
Haz?rl?k soru?turmas?, belki son soru?turmaya ihtiyaç olmad???n? gösterecek ve muhakeme faaliyeti, uygunluk prensibi gere?ince, önsoru?turma ile birlikte sona erecektir. Bu sona eri? hem mahkemelerin i?ini azaltacak, hem de san?klar için bir teminat te?kil edecek onlar? aleni olan son soru?turmada san?k sandalyesine oturmak külfet ve utanc?ndan kurtaracakt?r.[2]

        Savc?n?n yapt??? soru?turma yani haz?rl?k soru?turmas?, iki ihtiyaca cevap vermek üzere ortaya ç?km??t?r. Dava aç?lmas?na yer olup olmad???n?n ara?t?r?lmas?, son soru?turma yapan hakimlerin yükünün teminata zarar vermeden azalt?lmas? amac?n? ta??maktad?r.

        Suç faillerini meydana ç?karacak ipuçlar?n?n ara?t?r?lmas? i?inin bir dedektiflik i?i oldu?unu unutmamak gerekir. Bu durum kar??s?nda, ilk zamanlar?, savc?n?n haz?rl?k soru?turmas?n? isterse kollu?a yapt?rabilece?i kabul edilmekle ara?t?rma sorununun çözülmesine çal???lm??t?r. Bizim kanunun tutumu da budur. Ancak savc?n?n bir çe?it yard?mc?s? payesi verilen kollu?un bu ara?t?rmay? nas?l yapaca?? düzenlenmemi?tir.[2]

        Polisin ifade alma i?lemini, savc?dan ald??? direktif üzerine yapar. Kanunumuz kendili?inden ifade almay?, sadece gecikmesinde sak?nca olan hallerde kabul etmi?tir.[3]

        Son zamanlarda suçlar?n artmas? o kadar ço?alm??t?r ki, bugün bir k?s?m suçlarda soru?turmay?, idaresi ve sonuç ç?karmas? ile birlikte, sadece kollu?a b?rakmak bir zaruret olmu?tur.
Haz?rl?k soru?turmas? organlar?n?n ba??nda savc?l?k gelir. Savc?n?n görevi kaide olarak soru?turmay? idare eden ve sonuç ç?karmadan ibarettir. Haz?rl?k soru?turmas?n?n özünü te?kil eden bilgi edinme ve ara?t?rma ayr? bir tekni?i gerektiren kolluk i?idir. Bu itibarla suç kollu?u haz?rl?k soru?turmas?n?n ba?l?ca organlar?ndan biridir.

        Savc?n?n suç kollu?u taraf?ndan yap?lan soru?turmay? idaresi tatbikatta çok defa ka??t üzerinde kalmakta, savc?lar soru?turmalar? kollu?a havale ile yetinmekte ve sonunda gerekli sonucu ç?karmaktad?rlar.
?lerde delil olabilecek ?eylerin ve delil kaynaklar?n?n ara?t?r?lmas? demek, ipuçlar?n? aramak, onlar vas?tas? ile suçu i?ledi?inden hakikaten ?üphelenilecek kimseyi bulmak demektir ki bu da özellikle kolluk i?idir. Kanun bunu kollu?a vermi?tir. Kolluk suçu ö?renince, aray?p bulunca, delilerin karart?lmamas? için gerekli tedbirleri alacakt?r.

        Ara?t?rman?n özellikle kolluk i?i olmas?, suç kollu?unun ara?t?rmas?n? idare eden savc?n?n ayn? i?lemleri bizzat yapabilmesine elbet engel de?ildir.
3005 numaral? me?hut suçlar?n muhakemesi kanununa göre kolluk, a??r cezal?k i?lerde sadece suç delil ve izlerinin muhafazas? için tedbir ald??? halde, a??r cezal?k olmayan i?lerde maddi sübut vas?talar?n? elde edip ayn? günde savc?l??a teslim eylemekle görevlidir.

        Haz?rl?k soru?turmas?n?n temel yap?sal sorunu, bu muhakeme a?amas?n?n tamamen veya esasl? olarak savc?l???n veya / ve polisin elinde olup olmamas?na dayanmaktad?r.

        Kar??la?t?rmal? hukukta bu konuda de?i?ik modeller bulunmaktad?r. [4] Bunlar;
?lki, haz?rl?k soru?turmas? veya onun önemli k?sm?n?n polisin elinde oldu?u modeldir: ?ngiltere de polis, haz?rl?k a?amas?n?n hakimidir.; polis, soru?turmalar ve delillerin toplanmas?ndan tek ba??na sorumludur. Ayn? durum ABD de geçerlidir; burada da polisin haz?rl?k a?amas?nda delillerin toplanmas?nda, savc?l?ktan ba??ms?z olarak me?guldür. Danimarka’da da 1978’ den beri polis makamlar? (?üphesiz Adalet Bakanl???n?n denetimi alt?nda), polis i?leri denilen basit olaylarda davay? açarlar ve di?er olaylarda soru?turmalar?n?n sonuçlar?n? dava açmak üzere savc?l??a devrederler.

        ?kinci model, savc?l???n bireysel olaydaki talimat?yla ba?l? olmak üzere, polisin asli bir yetkisi ?eklinde ortaya ç?kar. Frans?z polisi cumhuriyet savc?s?n?n talimatlar?n? soru?turma faaliyetlerinde dikkate almak suretiyle kendi yetkisine sahiptir.
Üçüncü model ise Almanya ve Türkiye’de ki, kanuna göre savc?l???n, fakat gerçekte polisin haz?rl?k soru?turmas?n?n hakimi oldu?u sistemdir. Hollanda’da da bu sistem geçerlidir.
Dördüncü model ise, 1989 reformundan sonra ?talya’da geçerlidir. Burada,adli polis kendi insiyatifi, ihbar veya adli makamlar?n talimat?yla soru?turmaya giri?ir. Bunun yan?nda savc?l???n ko?u?turma hareketleri öngörülür. Bu sistem, Anglo—Amerikan ve kara Avrupa s? sistemlerini ba?da?t?rmay? denemi?tir.
Soru?turma ile ilgili olarak ma?dur, ?üpheli veya muhbir durumundaki ?ah?slar?n suç hakk?nda bildiklerini, gördüklerini ve duyduklar?n? aç?klamalar?na ?fade denir. Gördü?ü, ya?ad??? bir olay? nakleden ki?ilerle ilgili olarak yap?lan bilimsel ara?t?rmalar 1812 tarihinde yaz?lm?? eserlere kadar geriye gider.
 

2- POL?S?N ?FADE ALMA YETK?S?


        Bir suç ?üphesi nedeniyle san??a kar?? yürütülen haz?rl?k soru?turmas?nda, kolluk ve savc? taraf?ndan san???n ifadesi al?n?r.

        ?fade alman?n ya da ifadenin iki önemli fonksiyonu vard?r. [5]
Birincisi, al?nan ifadenin sonucu olarak yeni esasl? gerçeklerin tespiti ve ara?t?r?lan olayla ilgili karar verilmesidir. Bu ?ekilde, ko?u?turulan olayla ilgili olarak tespitler ve ara?t?rma ?ekillenebilir. Örne?in, olaya kar??m?? ba?ka ki?iler varsa, onlar?n yakalanmas? mümkün olur.

        ?kincisi ise, al?nan ifadeler yap? ta?lar?na benzer deliller olarak, daha sonra savc?l???n son soru?turma a?amas?nda ispat? yürütmesinde ve yap?lan muhakemede delillerin de?erlendirilmesinde dayanak te?kil etmesidir.

        ??te haz?rl?kta al?nan ifadeler vas?tas?yla yönlendirilen soru?turman?n sonucu olarak elde edilen yap? ta?lar? ile gelecekteki delil binas? ?ekillenir.
Haz?rl?k soru?turmas?nda kendisine önemli görevler dü?en makamlardan biri de kolluktur. Kolluk kanunlar?n ihlal edilmesini önleyen ve ihlal edenlerin de cezaland?r?lmas? için onlar? delilleri ile birlikte savc?l??a teslim eden kurumdur.[6]

        Savc?, bir suçla ilgili ara?t?rma i?lemlerini bizzat kendisi yapabilece?i gibi kolluk makam ve görevlilerine de bu i?leri yapt?rabilir. ( CMUK 154 )
Özellikle günümüzde suçlular?n h?zl? bir ?ekilde artt??? dü?ünülünce, bütün suç ?üphesi ta??yan olaylarla ilgili ara?t?rmalar?n bizzat savc?larca yap?lamayaca?? kolayl?kla anla??l?r. Ancak kollu?un bu faaliyetlerinde savc?n?n hukuki kontrol mekanizmas?na ba?l? olmas? kabul edilmi?tir.

        Suç kollu?u haz?rl?k soru?turmas? s?ras?nda yap?lan ara?t?rma i?lemlerini yürüten makam oldu?undan, olay ile ilk defa temasa geçen ko?u?turma organ?d?r. Suça ili?kin ara?t?rmalar?n yap?lmaya ba?lamas? ile haz?rl?k soru?turmas? da ba?lad???ndan, suç kollu?unun bu a?amada yapt??? i?lemlerin ayr?nt?l? olarak düzenlenmesi ihtiyaç olarak kendisini hissettirmektedir.

        Haz?rl?k soru?turmas?nda bir ki?iye suç isnat edilmesine gerek bulunup bulunmad??? ara?t?r?lacakt?r. Bir ön eleme yap?lmas? bilfiil olarak bulunmayan savc?lar?n emek ve zamanlar?ndan tasarruf sa?lar.
3842 Say?l? yasayla de?i?ik CMUK’ nun 154/2. madde gere?ince “ Bütün zab?ta memurlar? el koyduklar? olaylar?, yakalanan ki?i ile uygulanan tedbirleri Cumhuriyet Savc?l?klar?na derhal bildirmek ve C. Savc?l???n?n adliyeye ili?kin i?lerde bütün emirlerini yerine getirmekle yükümlüdür. Cumhuriyet Savc?lar? emirleri yaz?l? olarak verir, acele hallerde sözlü emirde verebilirler ”.

        Sözlü emri verdi?i durumlarda Cumhuriyet Savc?s? vermi? oldu?u emirlerden zab?ta amirini haberdar eder. Cumhuriyet Savc?s?n?n emri üzerine yakalanan ki?iler, olay?n san?k ve tan?klar?, yap?lan i?lemlere ait evrakla birlikte belirtilen gün, saat ve yerde zab?ta kuvvetlerince haz?r bulundurulaca?? öngörülmü?tür. Bütün zab?ta makam ve memurlar? C. Savc?s? ad?na adli görev yapmaktad?r. Haz?rl?k soru?turmas?nda as?l görevli C. Savc?s?d?r. C. Savc?s?n?n haberi olmadan bir kimsenin yakalanmas? ve nezarette tutulmas? zab?ta makam ve memurlar?n? i?kence yapt?klar? isnad? alt?nda tutulaca?? cihetle 154. madde de?i?tirilmi? C. Savc?s?na daha fazla hakimiyet tan?nm??t?r.

        Savc?l?k uygulamada genellikle polisle olan ili?kilerini adli görev yapmakla görevlendirilen ?ube müdürlükleri veya ilçe jandarma komutanl?klar?na vermektedirler.[7]
Haz?rl?k soru?turmas?nda sonuç ç?karmak yetkisi C. Savc?s?na aittir. C. Savc?lar? uygulamada haz?rl?k soru?turmas?n? bizzat idare etmekte, soru?turmay? yürütme i?ini i? yo?unlu?u sebebiyle kollu?a devretmektedir. Ayn? zamanda baz? suçlarda ara?t?rma görevi teknik bir mahiyet göstermekte ve dedektifi gerektirmektedir. Haz?rl?k soru?turmas? s?ras?nda i?lenen suçla ilgili beyan, belge ve izler ara?t?r?l?r ve tespit edilmeye çal???l?r. Bu devrede adli kolluk ilerde delil olabilecek ?eyleri elde etmeye çal???r. [8]

        Ço?u olayda savc?n?n bir suç ?üphesinin mevcut bulundu?unu ve bir ara?t?rma yap?lm?? oldu?unu ancak kolluk taraf?ndan yap?lan ara?t?rmalar bittikten sonra ö?renmesi gerçe?i kar??s?nda, denebilir ki, haz?rl?k soru?turmas?n?n hemen tamam? kolluk taraf?ndan yürütülmektedir. Bu ise ?üphesiz, kollu?un hukuki ve mesleki yönden çok daha iyi e?itilmesini zorunlu k?lmaktad?r. Ancak bu sayede ko?u?turma makamlar?yla, daha do?rusu kollukla kar??la?mak durumunda kalan bireylerin hak ve hürriyetleri korunabilir.

        Oysa kollu?un durumu ve imkanlar? buna uymamaktad?r. Uygulama ?artlar?n?n ortaya ç?kard??? bu gerçek, her türlü teknik imkanlarla donat?lm??, suçlar?n ve suç faillerinin ara?t?r?lmas?nda, sorgu ve her türlü delil toplamada uzman, hepsinden de önemlisi, insan haklar?na sayg?l? bir te?kilat?n; suç kollu?unun kurulmas?n? zorunlu k?lmaktad?r.[9]

        Polis ifade al?rken ya önleme yetkisi ile veya idari yetkisiyle soru sormaktad?r. ?ki görev aras?ndaki geçi? a?amas? olan istihbarat da söz konusu olabilir. Polisin ifade almas? tan?k dinlemek niteli?inde olmad??? gibi, san???n sorguya çekilmesi de de?ildir. Bir çuval pirincin içindeki ta?lar? ay?klamada oldu?u gibi, polis bir çok ki?iye soru soracak, içinden önemli olanlar? ay?klayacakt?r. Amaç ipucu yakalamak ve bunu takip etmektir. Polis görev alan?na giren konularda, ihtiyaç duydu?u bilgileri gerçek ve tüzel ki?ilerden her türlü kurum ve kurulu?tan isteyebilir. Bu iste?e uymak ve eksiksiz ve do?ru olarak, zaman?nda bilgi vermek mecburiyeti vard?r. Polis yapt??? tahkikat esnas?nda, ifadelerine ihtiyaç duydu?u ki?ileri ça??rarak, onlara lüzumlu olan ?eyleri sorar. (PVSK m.15)

        Polisin ifade alma yetkisi ya idari soru?turmadan, ya da adli soru?turmadan kaynaklanabilir. Polis taraf?ndan ifadesi al?nacak ki?iler ?unlard?r: Suçtan zarar gören ma?dur, ?ikayetçi, olay? ihbar eden ki?i, tan?k, suçu i?ledi?i zannedilen ?üpheli ve bilgi ve görgüsüne gerek duyulan di?er ki?iler.[10]

        ?fadesi al?nmak üzere karakola davet edilen ki?ilere, gelecekleri gün önceden belirtilmelidir. Geçerli bir özrü olup da ba?ka bir zaman gelmek isteyenlerin istekleri olumlu kar??lanmal?d?r. ?fadesi al?n?rken önce kimlik tespiti yap?lmal?, zor kullan?lmamal?, birden fazla ki?inin ifadesi al?nacaksa, yan yana bulundurulmamal?d?rlar.

        Polis ifade alma faaliyetini yal?n?zca polis karakollar? veya merkezlerinde gerçekle?tirmez. Her ne kadar PVSK’ nun ifadesinde böyle bir anlam ç?kmakta ise de, polis ifade alma faaliyetlerini, karakol d???nda da sürdürür. Suçun i?lendi?i yerde veya karakol d???nda yap?lan bu faaliyete de ifade alma denbr> Polis alt kültüründeki soyutlanma ve ?üphecilik özellikleri, suç te?kil eden fiille ilgili herkesi zanl? s?n?f?na sokar. Ço?u zaman, suç ma?duru dahi, polis için zanl?lardan biridir. ?fade alma s?ras?nda polis, özellikle ?üphelendi?i ki?ilerden ikrar elde etme?e çal???r. Polis alt kültürünü inceledi?imiz zaman görmü? oldu?umuz gibi, polis etkin olabilmek için ifade alma s?ras?nda hile yapabilir.[11]

        ?fade alma, suça ili?kin gerçe?i ortaya ç?karmak için kullan?lan bir araçt?r. Polisteki soyutlanma, ?üphecilik ve hile özellikleri, ifade almay?, gerçe?i ortaya ç?karma faaliyeti olmaktan ç?kar?p, ikrar elde etme çabas? haline sokabilir. Bu sebepten, ifade almay? yaln?zca bir araç olarak de?erlendirip, dikkatli kullanmak gerekir. ?fade alma, ço?unlukla polis kontrolü alt?ndaki yerlerde gerçekle?tirildi?inden, ifade veren bak?m?ndan maddi ve manevi bask?lar söz konusu olabilir.[12]

        Memurlar?n muhakemesinde ön soru?turma idare taraf?ndan yap?l?r. Burada bir soru?turmac? görevlendirilir ve ifade al?n?r. Bu tür ifadeler de?erlendirilirken ifade alan?n amir oldu?u ve kurum içi çat??malar bulunabilece?i göz önünde tutulmal?d?r.

Polisin ifadesini almak üzere ça??rd??? ki?i, geni? anlamda san?k ise veya tan?kl?ktan çekinme yetkisine sahip olabilecek bir ki?i ise, ifadenin al?nmas?ndan önce bu ki?iye sahip oldu?u haklar ö?retilir. Geni? anlamda san???n susma hakk? vard?r. Bu mecburiyet ‘ haklar?n? ö?renme hakk?n?n ’ gerçekle?mesine yarar.

        Mehaz kanunda 1964 y?l?nda yap?lan de?i?iklikle, san?k s?fat? ile poliste ilk defa ifadenin al?nmas?ndan önce, ‘ isnad?n aç?klanmas? ’ ve daha sonra da, ‘ isnat hakk?nda aç?klama yapmak veya olay ile ilgili olarak hiçbir ?ey söylememek ve her zaman, hatta ifade vermezden önce seçece?i bir müdafie dan??ma ’ haklar?na sahip bulundu?unun ö?retilmesi mecburi hale getirilmi?tir.[13]

        ?fadesi al?n?rken, san?k hakk?nda yasak sorgu metotlar? da uygulanamaz.
Ba?ar?l? bir ifade alman?n esaslar?n? ?u ?ekilde s?ralamak mümkündür.


        1.En temel kural, san???n ruhi durumunu tespit etmek ve sonra ona, onun seviyesinde yakla?mak, yani san??? kendine çekmektir. Burada ba?lant? noktas?, san???n dü?ünce hazinesinin ara?t?r?lmas?d?r.
        2.?fade alan, san?k ile devaml? olarak bak??lar? ile ba?lant? kurmak zorundad?r.
Belkide en önemli ko?ul, ifade almadaki güven unsurunu harekete geçirici bir atmosfer yarat?lmas?d?r.
        3.?fade alma, acele ile bitirilmek zorunda olmadan, sakin gerçekle?tirilmeli ve sinirlenilmemelidir.
        4.Sorular san?k taraf?ndan de?il ifade alan memur taraf?ndan sorulmal?d?r.
        5.?fade alan, san?k kar??s?nda ihtiyatl? olmak zorundad?r. O, bütün gerçekleri bilmeden ve tan?madan, san???n ifadesini acele bir ?ekilde özetlemekten kaç?nmal?d?r.
        6.Ba?ar?l? bir ifade alma için di?er bir ilke ise, ifade alan?n ifade almay? iyi bir ?ekilde sevk ve kullan?lan dilde aç?kl?kt?r.
        7.?fade alan?n, san???n ki?ili?i ve fiil konusunda, mümkün oldu?u kadar çok bilgi sa?lanmas?n?n ayr?ca önemi vard?r.
 

3-?FADE ALMADA ?ZLENMES? GEREKEN USÛL


        Geni? anlamda san???n polis taraf?ndan ifadesinin al?nmas?nda yap?lacak ilk i?lem, kimlik tespitidir. ?fadesi al?nan ki?inin, ad?, soyad?, baba ve ana ad?, do?um yeri, tarihi, nüfus kayd?, ya??, ikametgah?, mesle?i, medeni hali, daha önce suç i?leyip i?lemedi?i belirlenir. (CUMUK m. 135) Daha sonra san??a yüklenilen suçun ne oldu?u bildirilir ve bu hususta cevap vermek isteyip istemedi?i sorulur. (CUMUK m. 135/1)

        ?fadesi al?nacak olan ki?iye isnat edilen suç anlat?l?r. (CUMUK m. 135/2) Müdafi tayin hakk?n?n bulundu?u bildirilir. Kendisi, müdafi tayin edebilecek durumda de?ilse, baro taraf?ndan tayin edilecek bir müdafi talep edebilece?i ve yak?nlar?ndan istedi?ine yakaland???n? duyurabilece?i söylenir. (CUMUK m. 135/3)

        ?fadesi al?nan ki?inin susma hakk? vard?r. (CUMUK m. 135/4 ) Bu nedenle ona, kendisine isnat edilen suç hakk?nda aç?klamada bulunmas?n?n kanuni hakk? oldu?u söylenir.

        ?fadesi al?nacak olan ki?inin lehindeki delil toplanmas?n? talep etme hakk? vard?r. (CUMUK m. 135/5) Bu hak, kendisine hat?rlat?lmaktad?r. Ayr?ca aleyhine varolan ?üphe sebeplerini ortadan kald?rmak için lehine olan hususlar? ileri sürmek imkan?na da sahip olmaktad?r. Ayr?ca ifade verenin, ?ahsi halleri hakk?nda bilgi al?nacakt?r.

        Kanunumuzun CUMUK 135. maddesi, ifade veya sorgunun, bir tutanakla tespitini öngörmektedir. Bu tutanakta i?lemin yap?ld??? yer ve tarih, haz?r bulunan ki?ilerin isim ve s?fatlar?, ifade verenin aç?k kimli?i, ifade s?ras?nda kanunda öngörülen i?lemlerin yerine getirilip getirilmedi?i, yerine getirilmemi?se, bunun sebepleri yaz?l?r. Tutanak ilgili ki?iler taraf?ndan imzalan?r. ?mzadan imtina halinde, bunun nedenleri tutanakta yer al?r.

        Alman hukukunda da ?üphelinin ifadesinin al?nmas?, yeni eklenen maddelerle düzenlenmi?tir. ?üpheli olan bir ki?inin polis memurlar? taraf?ndan ilk defa ifadesi al?n?rken kendisine isnat edilen fiil aç?klanacak, ifadenin al?nmas? s?ras?nda ise sorguya ili?kin hükümler olan 136 ve 136 a maddeler uygulanacakt?r. 136 a madde yasak sorgu metotlar?n? düzenlemekte olup, kanunumuzda benzer bir hüküm bulunmamaktad?r.

        Haz?rl?k soru?turmas?nda, ilerde mahkeme önünde delil olabilecek ?üphe sebepleri toplanmaktad?r. Delillerin toplanmas?nda uyulmas? gereken ilkelerden biride ‘do?ruluk’ kural?d?r. Bu kural milletleraras? antla?malar (?HEB 5,12; ?HAS 3,6ve 8), anayasa ve ceza muhakemesi kanunu ile düzenlenmi?tir.

        Delillerin toplanmas? s?ras?nda vücut bütünlü?üne, özel hayat?n gizlili?ine ve savunma hakk?n?n korunmas?na sayg? gösterilir. Hile veya tehdit ile elde edilen deliller hukuka ayk?r? delil say?l?r. Suçun topluma verdi?i zarar ile, delillerin toplanmas? için uygulanan metotlar?n topluma verdikleri zarar aras?nda bir denge kurulmas? gerekir. E?er ki zarar birbirine e?itse, do?ruluk kural?n?n ihlal edildi?i kabul edilmelidir.[14]

        Delillerin toplanmas? s?ras?nda hile yap?lmas?n? kabul etmeyen Erem, hilenin hakimin gerçe?e ula?mas?n? güçle?tirece?ini belirtmektedir.[15]

        Kollu?un ifade al?rken nas?l davranmas? gerekti?i, yukar?daki ilkeler göz önünde tutularak kanunla düzenlenmelidir. Nitekim 1959 tarihli Frans?z kanunu ifade alman?n ba?lad??? ve bitti?i saatlerin tutanakta gösterilmesini öngörmü?tür. Ayr?ca savc?n?n istek üzerine nezaret alt?nda bulundurulan kimseyi muayene etmesi için bir hekim görevlendirmesi kabul edilmi?, 24 saatten fazla kollukta nezaret alt?nda tutulan ki?inin savc?ya götürülmesi ve sacc? taraf?ndan dinlenmesi hükmü getirilmi?tir.[16]

        Bizde de, ifadesi al?nmak üzere ceza ve tutukevinden al?nan ki?iler kald?klar? s?radaki durumlar?n?n doktor raporuyla tespit edilmesini isteyebilirlerdi. 1985 y?l?nda 3233 say?l? kanunla PVSK nun 15. maddesine eklenen bu hüküm daha sonra Anayasa Mahkemesince iptal edilmi?tir. Bu düzenleme Federal Almanya’da halen vard?r ve ifade alma her iki yerde de yap?lmaktad?r. Bizde iptal edilen müessese daha sonra ba?ka bir kanunla dahil edilmi?tir. [17]

4- ?FADEN?N DEL?L OLARAK DE?ERLEND?R?LMES? A?AMASI


        Polis taraf?ndan haz?rlanan ifade tutanaklar? duru?mada delil olarak okunmaz. Ancak delillerin do?rudan do?ruyal??? ilkesi gere?ince, mahkemenin hükme esas olarak kabul edece?i bilgileri, kendi önünde söylenen ifadelerden, tan?k beyan?ndan kazanmas? ve bu bilginin tart??maya sunulmas? gerekir.

        Bu nedenle zab?tadaki ifadenin tek ba??na delil olma özelli?i yoktur. Zab?tada bask? yap?larak suçun ikrar ettirilmi? olmas? ihtimali de mevcuttur. Poliste suçu ikrar eden san?k, bu ikrar? cebir ve i?kence alt?nda yapt???n? beyan eder, bu hususta bir doktor raporu ibraz eder ve kendisini döven zab?ta memurlar? hakk?nda da bu fiillerinden dolay? kamu davas? aç?lm?? olursa, ikrar?n delil olma niteli?ini kaybedip kaybetmedi?ini mahkeme irdelemelidir.[18]

        Bütün bu söylenenlerden sonra akla ?u soru gelebilir; E?er mahkemede delil olma de?eri yoksa, polise ifade alma yetkisi verilmesinin ne anlam? vard?r? Polisin ald??? ifade, haz?rl?k soru?turmas? s?ras?nda ele geçen bilgileri ay?klamak, tasnif etmek, önemli ile önemsizi ay?rmak için gereklidir ve vazgeçilemez bir de?er ta??maktad?r. Al?nan ifadeler ile soru?turma ve ara?t?rmalar?n ilerlemesi sa?lan?r.

        Bu nedenle, polisin ‘geni? anlamda san?k’, san?k,tan?k, veya üçüncü ki?ilere sorular sormas?, ald??? cevaplara göre, ara?t?rma yolunda ilerlemesi gerekir. ?leride önem kazanacak ifadeler elde edilirse, ifade sahiplerinin hemen sulh hakimine ç?kar?larak, bu ifadeye ‘delil’ de?eri kazand?r?lmas? önemlidir.

        ?fade al?nabilmesi için;

        -Adli veya idari suç soru?turmas? söz konusu olmal?d?r.
        -?fadesine ba?vurulacak ki?ilerin suçla ilgili gördü?ü, duydu?u bilgileri olmas? gereklidir.

        Soru?turmada olay yerinin incelenmesi, delillerin toplanmas? ve de?erlendirilmesi yan?nda olay?n aç??a ve ayd?nl??a kavu?turulabilmesi bak?m?ndan al?nacak ifadelerde büyük önem ta??maktad?r. Hiçbir soru?turma,bütün tan?klar ve san?klar? sorguya çekilmeden sonuçland?r?lamaz. ifade almay? ö?renmek ve ö?renilenleri uygulamak soru?turmay? sa?lam temellere oturtturur. Do?ru sonuçlar elde edilir. ileride sürpriz tan?k ve deliller ortaya ç?kmaz.

        Al?nan ifadeler ile suçun nedeni,nerede,ne zaman i?lendi?i,i?leni? biçimi, kime kar?? i?lendi?i, suç i?leme tarihi suç i?lenirken kullan?lan alet, suç i?lenirken te?vik veya yard?m olup olmad???, olay an?nda alkol durumu gibi hususlarda detayl? bilgi edinilip gerçek olay meydana ç?kart?l?r.

        Karakol ve ?ubelerde kapal? odalarda al?nan ifadeler yönetmelikle düzenlenmelidir. Bu düzenlemenin amac?, sahte ifade düzenlemesi ve kötü muamele yap?larak ifade al?nmas?n? önlemektir. Teknik ne kadar geli?irse geli?sin ifade almak daima gereklidir. Ancak di?er teknik ara?t?rma metotlar? geli?tirilmedikçe, ikrar önemini muhafaza edilecektir.

        Supreme Court 1936’dan ba?layarak, 30 y?l “ ?krar?n iradi olup olmad??? ” denetlemi?ti. Bu denetlemede olay?n bütünlü?ü göz önünde tutuluyordu. Delil nedeni ile mahkeme görü? de?i?tirdi. Kimsenin kendisi aleyhine delil vermek mecburiyetinde olmamas? kural? kullan?lmaya ba?land?. 1943 den itibaren yakalanan ki?inin hakim önünde geç ç?kart?ld??? hallerde, ifade geçersiz say?lmaya ba?land?. Bu uygulamaya 1968 tarihli kanun ile son verildi. Sadece iradilik aranmakta iken, ikinci bir unsur olarak müdafile dan??ma hakk? kabul edildi.

        Karakolda müdafiin yard?m?ndan yararlanma hakk?n? kullanmam??sa ifade geçersiz say?ld?.
?krar? do?rulayan ba?ka inand?r?c? delil bulunmad??? takdirde, mücerret ikrar mahkumiyet için yeterli de?ildir. [19]

        Bir olayda, duru?ma da suçu reddeden ve haz?rl?ktaki ikrar?n zora dayand???n? söyleyen san???n, eylemi i?ledi?ine dair ba?ka deliller olmad??? halde yak?nlar?n?n tan?kl???na dayan?lmak suretiyle hüküm kurulmas?, bozmay? gerektirmi?tir. [20]

Di?er bir davada; san?k taraf?ndan gösterilen ve olay yerindeki aramaya kat?lan tan?klarla, tutana?? düzenleyen tan?klar aras?ndaki çeli?ki giderilmeden ve jandarmadaki ifadenin zora dayand???n? belirterek suçu reddeden san?k aleyhine ba?ka da deliller bulunmad??? halde, taallükat?n?n tan?kl??? ve haz?rl?ktaki ikrar?n ve bu ikrar? elde eden tan?k anlat?mlar?n?n yetersizli?i konusunda ba?kaca kan?tlar aranaca?? gözetilmeden hüküm kurulmas?, bozma sebebi yap?lm??t?r.[21]
 

5- ?FADE ALMADA KAR?ILA?ILAN GÜÇLÜKLER


        ?fade almada kar??la??lan güçlüklerin ba??nda:

        1-Herhangi bir suç ?üphesi üzerine karakola davet edilen ki?inin, kendisini ispat edecek herhangi bir belgesinin veya hüviyetinin olmamas?d?r. CUMUK m. 135’e göre; san???n kolluk taraf?ndan ifadesinin al?nmas?nda yap?lacak ilk i?lem kimlik tespitidir.

        ?fadesi al?nan ki?inin ad?, soyad?, baba ve ana ad?, do?um yeri, tarihi, nüfus kayd?, ya??, ikametgah?, mesle?i, medeni hali, daha önce suç i?leyip i?lemedi?i belirlenir.
Kendisini ispat edecek herhangi bir belgesi yoksa, karakola davet edilen ?üpheli hakk?nda sa?l?kl? bir kimlik tespiti ve ifade alma i?lemi yap?lamamaktad?r.

        ?üpheli daha önceden herhangi bir nedenle suç i?leyen sab?kal? bir ?ah?s ise ve kendi gerçek kimli?ini gizlemek ihtiyac? hissederse, kimli?i olmad??? için kolluk kuvvetine yan?lt?c? bilgiler vermektedir. ?üphelinin yalan beyanla vermi? oldu?u kimlik bilgilerine göre i?lem yap?lmakta ve ?üpheli hakk?nda sa?l?kl? bir çal??ma yap?lamamaktad?r. Bu durum polisin gereksiz olarak zaman kayb?na neden olmaktad?r.

        ?üpheli daha önceden sab?kal? ise ve gerçek kimli?i yap?lan parmak izi çal??mas?ndan anla??ld?ktan sonra, ?ah?s hakk?nda yap?lan tüm i?lemler bo?a gitmekte ve i?lemler yeniden düzenlenmektedir. Ayr?ca ?ah?s hakk?nda yalan beyanda bulunmaktan yasal i?lem yap?lmakta, ?ahs?n gözetim süresini de göz önüne al?r isek, kolluk i?lemini yeti?tirememektedir. Bu da polisin i?gücü kayb?na neden olmaktad?r.

        2- ?fade almada kar??la??lan bir di?er zorluk ise, tan?klarda ya?anmaktad?r.

        Tan?k, soru?turmaya konu olan suçun i?leni? ?ekli sebebi, yeri, zaman?, vas?tas? veya faili hakk?nda görme, i?itme veya di?er be? duyu organlar? ile edindi?i bilgileri aktaran ki?idir.
Tan?k ifadesi ceza uygulamas?nda kan?t olma özelli?i vard?r. Di?er deliller gibi bunun da hukuki geçerlili?i hakim taraf?ndan takdir edilir, buna göre karar verilir.
Tan?klar?n vermi? oldu?u bilgiler her zaman güvenilir olmamaktad?r. Tan?klar bilerek yada bilmeyerek, isteyerek yada istemeyerek soru?turmay? ba?ka yöne çekebilmektedirler.

        Polisin tan?klar hakk?nda fazlaca bir yapt?r?m? olamamaktad?r. Hakim karar?n?n yerine getirilmesi amac?yla, usulü dairesine ça??r?l?p gelmeyen tan?klar? CMUK m. 46’da “ Usulü dairesinde ça??r?l?p da mazeretini bildirmeksizin gelmeyen tan?klar zorla getirilir ve gelmemelerinin sebep oldu?u masraflar ile beraber para cezas?na mahkum edilir” denilmektedir.

        Zorla getirme yetkisi zab?taya verilmi?se de, bu yetki zab?tan?n bizzat ara?t?rma yaparken ba?vuraca?? bir yetki olamamaktad?r. Bu da polisin yapm?? oldu?u haz?rl?k soru?turmas?n? olumsuz yönde etkilemektedir.

        3- CMUK’nun 136. maddesinde; yakalanan ki?i veya san?klar, soru?turman?n her hal ve derecesinde, bir veya birden fazla müdafiin yard?m?ndan faydalanabilir. Kanuni temsilcisi varsa o da yakalanan veya gözalt?na al?nan san??a bir müdafii seçebilir.

        CMUK’ nun 138. nci maddesinde; “Yakalanan ki?i veya san?k, müdafi seçebilecek durumda olmad???n? beyan ederse, talebi halinde baro taraf?ndan kendisine bir müdafi tayin edilir” denilmektedir.

        Baro taraf?ndan gönderilen nöbetçi avukata ula?mak mümkün olmamakta ve kendisine ula??ld??? durumlarda avukat?n karakola ula?mas? saatler alabilmektedir. Baz? durumlarda, gece 24 den sonra yakalanan san?k için avukat ça??r?lmakta ve bu saatten sonra avukat ancak sabaha do?ru karakola ula?maktad?r.Bu durum ?üphelinin gözetim süresini dikkate al?rsak olumsuz etkilemektedir.

        Ayr?ca karakola gelen avukat, ?üpheli ad?na sorulara cevap vererek sorgulamay? imkans?z hale getirmektedir. Polis bu durumda sa?l?kl? ve gerçek bilgileri de?il de, avukat?n san?k ad?na verdi?i bilgileri tutana?a geçirmektedir. Bu durum da polisin elini kolunu ba?lamaktad?r.

        4- Di?er bir problem, avukat?n hukuki yard?m?ndan yararlanman?n ?üphelinin talebi ?art?na ba?lanm?? olmas?d?r. Kolluk bu eksikli?i pratikte iyi kullanmakta ?üphelinin avukat?n? kullanmamas? için telkinde bulunmakta ve bunu da büyük ölçüde ba?armaktad?r.

        5- Bir di?er sorun CMUK m. 144’de düzenlenen ?üpheli ile avukat?na ba?kalar?n?n duyamayaca?? bir ortamda görü?me imkan? tan?nmas?d?r. Bu özellikle organize suçlarla mücadelede avukat?n bilgi ta??y?c?s? olarak kullan?lmas?na ve neticede yakalanamayan di?er suç ortaklar?n?n kaçmas?na veya delilleri yok etmesine yol açar. Bu nedenle organize suçlarda soru?turmay? yürüten bir kolluk memuru nezaretinde avukat ?üpheli görü?mesi sa?lanmal?d?r.

        6- Ayr?ca karakolumuza ?üpheli olarak gelen ki?i, alkollü veya uyu?turucu madde alm?? olabilmektedir. Bu durumdaki ?üpheliler için alkol ve uyu?turucu madde kullan?p kullanmad?klar?n?n tespit edilmesi için Adli T?p Kurumundan ekspertiz raporu al?nmaktad?r. ?üphelinin ?uuru tam aç?k olmad???ndan dolay? ifadesi sa?l?kl? olarak al?namamaktad?r. ?ahs?n gözetim süresini de göz önüne al?r isek ve de ?ahs?n gözetim süresi dolmadan Savc?l??a ç?kar?lmas?n? sa?layacak kolluk kuvvetini zor durumda b?rakmaktad?r.

        Alkollü veyahut uyu?turucu madde alan ?üpheli bir ?ah?s, o andaki iradi d??? hareketi olarak ifade vermek istemedi?ini ve CMUK m. 135’e göre susma hakk?n? kullanmak istedi?ini beyan etmektedir. Karakol bu durumdaki ?ahs?n ifadesinin Savc?l?kta al?nmas? için C. Savc?l???na sevk etmektedir. Daha sonra ?ah?s alkol ve uyu?turucunun etkisinden ç?k?nca ifade vermek istedi?ini beyan etmektedir. Bu durumda hem polisin hem de C. Savc?l???n?n i?i zorla?maktad?r.

        7- Bir di?er sorun ise, polisin ald??? ifadenin tek ba??na delil olmamas?d?r. Bu durum polisi psikolojik olarak etkilemektedir. Polis bu durumda nas?l olsa delil de?il ben kendimi neden yoray?m diyebilmektedir. Bu psikolojik etki alt?nda kalan polisin ald??? ifade sa?l?kl? bir ifade olamamaktad?r.

        8- Askerlik ça??na gelip de yoklamalar?n? yapt?rmayan ki?iler hakk?nda Askerlik ?ubeleri taraf?ndan gönderilen yaz?larda, ?ah?slar?n ifadelerinin al?nmas? istenmektedir. ?fadeleri al?nmak için karakola davet edilen ?ah?slar, polisin davetine icap etmemektedirler. Bu durumda polis yapt?r?m gücünü uygulayamamaktad?r. Çünkü davet i?lemi Savc?l?k kanal? ile de?il de Askerlik ?ubesi kanal? ile gelmektedir.

        Bu durumda polisin davetine ?ah?s icap etmemektedir. Bu tür zorluklar polisin ifade alma i?lemini zorla?t?rmaktad?r.
 

6- ÖNER?LER VE DE?ERLEND?RME


        Kollugun ifade alma s?ras?nda kar??la?t??? problemlerin çözümü için baz? önerilerim bulunmaktad?r. Bunlar:

        ?fade alma s?ras?nda kimli?i olmayan ya da kimli?i hakk?nda yalan beyanda bulunan san???n gözetim süresini kolluk bir tutanak tutmak sureti ile ve bunu da daha sonra C.Savc?l???na bildirmek ko?ulu ile uzatabilme yetkisi verilmelidir. Fakat bu durum her suç için de?il de sadece kimli?i olmayan yada yalan kimlik bilgisi veren san?k hakk?nda uygulama için polise bu yetki verilmelidir. Di?er suçlar için bu yetki verilmedi?i için, polis de bunu suistimal etmeyecektir.

        Kolluk taraf?ndan san?k için, Barodan ça??r?lan avukat saat 24 den sonra karakola geç intikal etmektedir. Saat 24 den sonra Baroda nöbetçi avukat say?s? ço?alt?lmal?d?r.

Di?er bir problemde, avukat?n hukuki yard?m?ndan yararlanman?n, ?üphelinin talebi ?art?na ba?lanm?? olmas?d?r. Bu durumda kolluk san??? yönlendirebilmektedir. Fakat karakola intikal ettirilen her san?k için, talebi olsun ya da olmas?n avukat ça??rma zorunlulu?u oldu?u takdirde, kolluk bu durumda san??a sormadan avukat ça??racakt?r. Böylece keyfilik sona erecektir.

        Ayr?ca karakolumuza ?üpheli olarak gelen ki?i, alkollü veya uyu?turucu madde alm?? olabilmektedir. Bu durumdaki ?ahs?n ?uuru aç?k olmad??? için ifadesi hemen al?namamaktad?r. Gözetim süresini göz önüne al?r isek, ?ahs?n ?uuru aç?lana kadar gözetim süresi dolabilmektedir. Bu durumda polis, tutanak tutmak sureti ile ve de bunu C.Savc?s?na haber vermek ?art? ile süreyi uzatabilmelidir. Bu durumda sa?l?kl? bir ifade alma i?lemi yap?labilir.

        Bir di?er sorun ise, polisin ald??? ifadenin tek ba??na delil olmamas?d?r. E?er polisin ald??? ifade tutana?? tek ba??na delil olur ise, polis daha düzenli ve ciddi bir ifade alma i?lemi yapacakt?r. Her ayr?nt?y? önemli oldu?u için dikkatli bir ?ekilde inceleyecektir.

        Adaletin yerini bulmas? için kendisinin de önemli bir fonksiyonu bulundu?unu anlayan polis, daha duyarl? davranacakt?r.

        Askerlik ça??na gelip de yoklamalar?n? yapt?rmayan ki?iler hakk?nda Askerlik ?ubeleri taraf?ndan gönderilen yaz?larda, ?ah?slar?n ifadelerinin al?nmas? istenmektedir. ?fadeleri al?nmak için karakola davet edilen ?ah?slar, polisin davetine icap etmemektedirler. E?er bu durumdaki evraklar askerlik ?ubesi kanal? ile de?il de do?rudan C.Savc?l??? vas?tas? ile gelir ise, vatanda? bunun ciddiyetini anlayacak ve karakola gelip ifadesini verecektir.

        Yukar?daki çözüm önerileri, polisin ifade almada kar??la?t??? problemlerin çözümünü kolayla?t?racakt?r.

SONUÇ


        Bir ülkenin kalk?nmas? ekonomik göstergelerle belirlenmekte ise de, gerçek bir kalk?nma, kriminolojik göstergelerin olumlu bir tablo sergilemesiyle mümkün olabilecektir.

        Toplumda düzeni koruma görevini yüklenen polis, 21. Yüzy?la girdi?imiz ?u zamanlarda, insan haklar?na daha çok sayg?l? olan bir kurum haline gelmi?tir.

        Bütün polis faaliyetlerinin amac? insan ve onun temel haklar?n? korumakt?r. Polisin temel görevi toplumdaki düzenin, huzurun, bar???n, suçsuzluk durumunun devam?n?, di?er bir deyi?le kamu düzeninin bozulmamas?n? sa?lamakt?r.

        ?fade alma i?lemi, suç sonras? polis fonksiyonlar?ndan olan ara?t?rma safhas? içerisinde yer almaktad?r. ?fade alma yetkisi, polise kanunlar çerçevesinde verilen bir yetkidir.

        PVSK ‘nun 15/1. Maddesine göre; “ Polis, yapt??? tahkikat esnas?nda ifadesine müracaat laz?m gelen kimseleri ça??r?r ve kendilerinden lüzumlu olan ?eyleri sorar ” demektedir. Polis bu kanun çerçevesinde faaliyetlerini yürütmektedir.

        Polisin ifade alma s?ras?nda yapt??? uygulamalar geni? bir görü? aç?s?n? gerektirmektedir. ?fade alma i?lemi basit gibi gözükse de, polisler aç?s?ndan uzmanl?k gerektiren bir i?lemdir.

        Polisin sa?l?kl? bir ifade alabilmesi için, ?üpheliye soraca?? sorular çok önemlidir. Ne soraca??n? bilmeyen bir polis, ipuçlar?n? elde etmekte zorlanacakt?r.

        Polisin ifade alma i?lemini yerine getirirken, polis alt kültürünün de çok büyük etkisi vard?r.

        Polisin suç öncesi ve sonras? faaliyetleri s?ras?nda, ki?inin temel haklar?ndan olan , özel hayat?n gizlili?i, ki?i özgürlü?ü, ki?i güvenli?i ve konut dokunulmazl??? gibi haklar?n? ihlal etti?i sürekli dile getirilmektedir. Polisin bu davran???na sebep olan, onun alt kültüründeki özellikleridir.

        Kanun koyucular?n, polis faaliyetlerini s?n?rlama bak?m?ndan iki yola ba?vurduklar? görülmektedir.         Bunlardan bir tanesi, cezaland?r?c? yöntem, di?eri ise cayd?r?c? yöntemdir. Bat? demokrasilerinde, cayd?r?c? yöntem a??rl?kl? karma bir sistem uygulanmas?na kar??l?k, Türkiye de ki uygulamada, cezaland?r?c? yöntem benimsenmi?tir.

        ?nsan haklar?n?n korunmas? bak?m?ndan, cayd?r?c? yöntemin, cezaland?r?c? yöntemden daha etkili, oldu?u aç?kt?r. Zira cezaland?r?c? yöntem, ihlale sebep olan polisin cezaland?r?lmas?n? öngörür ki, bunun gerçekle?mesi de, polis alt kültüründeki gizlilik ve dayan??ma özelli?inden dolay?, çok zordur.

        Cayd?r?c? yöntemde ise, polisi hukuka ayk?r? faaliyete sevk eden saiklerin kontrol edilmesi amaçlan?r. Mesela, polisin suç sonras? faaliyetleri s?ras?nda, hukuka ayk?r?, insan onuru ile ba?da?mayan bir biçimde ifade almas? gibi faaliyetlerini kontrol etmek için, polisi buna yönelten ve alt kültüründen kaynaklanan saiklerin de?i?tirilmesi, cayd?r?c? yöntemin uygulanmas?d?r. Alt kültürü olu?turan faktörlerde yap?lacak de?i?iklikler, alt kültürde de?i?melere neden olaca??ndan, polis davran??lar?n? da de?i?tirecektir.

        Polis, ifade alma ile gerçe?i ö?renece?ine inan?r. Polis alt kültürünün soyutlanma özelli?inden dolay?, polisin kendine ve yapt??? i?teki ba?ar?s?na olan güveni, onu ifadesine ba?vurulan ki?iye k?yasla daha otoriter k?lar. Ba?ar?s?zl???n polis mesle?inde yeri yoktur. Elde edece?i her ikrar veya yeni delil, polisin ifade almadaki ba?ar?s?d?r.

        Polisin ald??? ifade, haz?rl?k soru?turmas? s?ras?nda ele geçen bilgileri ay?klamak, tasnif etmek, önemli ile önemsizi ay?rmak için gereklidir ve vazgeçilemez bir de?er ta??maktad?r. Al?nan ifadeler ile soru?turma ve ara?t?rmalar?n ilerlemesi sa?lan?r.

kaynak: http://www.isbpmyo.edu.tr/makale_re_01.asp